Şafii Mezhebi Tarihçesi

İmam Şafii'nin Talebelerinden Sonraki Kuşağın Mezhepleşmeye Genel Katkıları

İmam Şafii'nin Talebelerinden Sonraki Kuşağın Mezhepleşmeye Genel Katkıları
Yazan : @Dünya Dinleri Tarih : Kategori : Şafii Mezhebi Tarihçesi Yorumlar : 0 Okunma : 1310 Beğen : 0

İlmi anlayışında hadis unsuru baskın olan Ahmed b. Hanbel’in mihne sürecinde gösterdiği direnç onu öne çıkarmışsa da mevcut kutuplaşma durulduktan sonra Şafii’nin eleştiri süzgecinden geçirilmiş hadislerle re’y arasında denge kuran yaklaşımı giderek ilgi odağı haline gelmiş, hadisi tenkide tabi tutup sıhhat şartlarını taşıyanını mutlaka dikkate aldığı için Şafii’nin fıkhi görüşleri III. (IX.) asırda yıldızı parlayan hadis çevrelerinin güvenine mazhar olmuş ve geniş kitleler tarafından benimsenmiştir.

İmam Şâfii’nin fıkıh düşüncesi böyle bir zeminde mezhepleşme sürecini yaşamış, Büveyti ile başlayan bu süreç İbn Süreyc ile kemale ermiştir. Şafii’nin ilmi birikimini talebelerinden devralan nesil içinde ön plana çıkan fakihlerden Ebü’l-Kasım Osman b. Said b. Beşşar el-Enmati’nin (ö. 288/901) mezhepleşme sürecine katkısı, Mısır’a giderek Müzeni ve Rebi‘ el-Muradi’den Şafii’nin cedid çerçevesindeki birikimini tahsil edip Bağdat’a taşıması ve Ebü’l-Abbas İbn Süreyc gibi önemli şahsiyetlerin yetişmesine vesile olması şeklinde gerçekleşmiştir (Şirazi, Tabakatü’l-fukaha, s. 104; İbn Hallikan, III, 241; Sübki, II, 301-302). Bağdat doğumlu olup Nişabur’da yetişen ve Semerkant’a yerleşen Muhammed b. Nasr el-Mervezi (ö. 294/906), aslında Şafii hakkında olumlu bir kanaat taşımadığı halde Mescid-i Nebevi’de gördüğü rüyada Hz. Peygamber’den aldığı bir işaret üzerine Mısır’a gidip Rebi‘ ve Yunus b. Abdüla‘la’dan hadis ve fıkıh tahsil etmiş, bu sırada Muhammed b. Cerir et-Taberi, İbn Huzeyme ve Muhammed b. Harun er-Ruyani gibi önemli şahsiyetlerle birlikte olmuştur (Şirazi, Tabakatü’l-fukaha, s. 107; Sübki, II, 249). Mekke’ye dönerken bindiği tekne battığı için 2000 cüz civarındaki notlarını kaybeden Mervezi 260 (874) yılında Nişabur’a yerleşmiş, 275’te (888), Semerkant’a geçmiş ve orada vefat etmiştir. Hakim en-Nisaburi onu dönemin tartışmasız hadis imamı diye niteler. Hatib el-Bağdadi, Ebu İshak eş-Şirazi ve İbn Hazm gibi alimler Mervezi’nin sahabenin ve sonraki nesillerin fıkhi ihtilaflarını, İbn Hazm da sünen ve icma konularını en iyi bilen kişi olduğunu belirtir. asar ve fıkıh içerikli eserler telif ettiği söylenen Mervezi, Horasan bölgesinin en seçkin dört aliminden biri sayılmıştır (diğerleri Abdullah b. Mübarek, Yahya b. Yahya ve İshak b. Rahuye’dir; Sübki, II, 246-252). Abdan el-Mervezi (ö. 293/906) Ahmed b. Seyyar’dan sonra Şafii mezhebini Merv’de yaymıştır. Müzeni ve Rebi‘den yıllarca ilim tahsil ettikten sonra Merv’e gitmiş ve Müzeni’nin el-Muhtaśar’ını oraya ilk götüren kişi olmuştur. Basralı Zekeriyya b. Yahya es-Saci de (ö. 307/ 920) Müzeni ve Rebi‘den ilim tahsil etmiş olup İhtilafü’l-fukaha ve İhtilafü’l-hadiŝ adında iki eseri vardır (Şirazi, Tabakatü’l-fukaha, s. 104); aynı zamanda Ebü’l-Hasan el-Eş‘ari’ye ehl-i hadisin akidesini öğretmiştir. Başlangıçta Ebu Sevr’in, daha sonra Şafii’nin ictihadlarını benimseyen, bir müddet Vasıt’ta ve on sekiz yıl Mısır’da kadılık yapan Ebu Ubeyd İbn Harbuye el-Kadi (ö. 319/931) ashabü’l-vücuhtan sayılmıştır (İbn Kadi Şühbe, I, 64-66). Şafii fıkhının İsfahan’a girişi Müzeni ve Rebi‘den Şafii’nin birikimini alan Hasan b. Muhammed b. Mezyed (ö. 280/894’ten önce) veya Harmele’nin el-Muhtaśar’ını aktaran Sehl b. Abdullah vasıtasıyla olduğuna göre her iki ihtimalde de İsfahanlılar, Şafii fıkhını Mısırlılar’dan almıştır (Melchert, The Formation, s. 97). Şafii mezhebini İsferayin’e ilk götüren kişinin Müzeni ve Rebi‘den fıkıh tahsil eden Ebu Avane el-İsferayini (ö. 316/928) olduğu söylenir. Ebu Avane, Sahih-i Müslim’i esas alan el-Müsned’i telif etmiştir (İbn Kadi Şühbe, I, 73). Za‘ferani ile Rebi‘den de fıkıh öğrenen Muhammed b. Cerir et-Taberi (ö. 310/923) Şafii mezhebini Bağdat’ta on yıl boyunca benimseyip savunduğunu, Ebü’l-Abbas İbn Süreyc’in hocası İbnü’l-Beşşar el-Ahvel’in (Ebü’l-Kasım Osman b. Said el-Enmati) Şafii fıkhını kendisinden aldığını belirtir. Zamanla Taberi kendine ait bir mezhep oluşturmuş, ictihadlarını seksen üç bölümden meydana gelen Ahkamü şeraii’l-İslam adlı eserinde toplamıştır (İbn Kadi Şühbe, I, 70-71). Mısır’da sekiz yıl kadılık yapan Ebu Zür‘a el-Kadi’nın (ö. 302/914) Şafii’nin görüşlerini benimsediği, Müzeni’nin el-Muhtaśar’ını ezberleyenlere 100’er dinar verdiği, Dımaşk kadılığına tayin edilince Şafii mezhebini oraya da götürdüğü, daha önce Dımaşk kadıları Evzai mezhebine göre hüküm verirken artık Şafii mezhebine göre hüküm vermeye başladıkları belirtilir (Sübki, III, 196-198; İbn Kadi Şühbe, I, 71). Ebu Zür‘a’nın 284 (897) yılında Mısır kadılığına getirilişinden el-Melikü’z-Zahir Baybars’ın 664’te (1265) dört mezhebe göre kadı tayin etme uygulamasına kadar Mısır ve Şam’da Evzai mezhebine mensup Şam Kadısı İbn Hudeym hariç sürekli Şafii kadıları tayin edilmiştir (Sübki, III, 196). Bağdat’ta Şafiiler’den ilk kadılkudatlığa gelen kişi daha önce Meraga, Azerbaycan ve Hemedan kadılıklarını üstlenmiş olan Utbe b. Ubeydullah el-Hemedani’dir (ö. 350/961) (a.g.e., III, 343-344). Hadisle fıkhı birleştiren bir hadis hafızı olduğu ve 100 cildi aşan el-Mesailü’l-muśannefe adlı eseri dışında 140’tan fazla risalesi bulunduğu belirtilen İbn Huzeyme’nin Müzeni ve Rebi‘den ilim tahsil ettiği kaydedilir; ancak Rebi‘ kendisinin ondan daha fazla yararlandığını belirtmiştir (İbn Kadi Şühbe, I, 68-69 dunyadinleri.com). Müstakil müctehid olarak bilinen İbnü’l-Münzir en-Nisaburi de (ö. 318/930 [?]) Şafii’nin talebeleri Ebu Abdullah İbn Abdülhakem ve Rebi‘den hadis almıştır. el-Evsaŧ, el-İşraf fi marifeti’l-hilaf, el-İcma, el-İkna, et-Tefsir gibi eserleri olan İbnü’l-Münzir kimseyi taklit etmeyi uygun görmediğinden kendi ictihadıyla hareket etmiştir (a.g.e., I, 67-68). Bu nesildeki fakihler arasında Ebu Nuaym el-Cürcani, Ebu Ca‘fer Muhammed b. Ahmed et-Tirmizi, Muhammed b. İbrahim el-Buşenci ve Ebü’l-Abbas İbn Süreyc ayrıca dikkat çeken isimlerdir (Şirazi, Tabakatü’l-fukaha, s. 104-109).



Yazar Hakkında

  • @Dünya Dinleri

    @Dünya Dinleri

    Bırakın Fikirleriniz Özgür Kalsın ! https://www.alternatifforum.org

    Dunyadinleri.Com Yöneticisi

Dünya Dinleri