Hanbeli Mezhebi'nin Belli Konulardaki Eserleri

Hanbeli Mezhebi'nin Belli Konulardaki Eserleri
Yazan : @Dünya Dinleri Tarih : Kategori : Hanbeli Mezhebi Literatürü Yorumlar : 0 Okunma : 1289 Beğen : 0

Kavaid, Furuk, İlm-i Hilaf , Cedel, el-Ahkamü’s-sultaniyye, Hisbe, Mali Hukuk ve Feraiz gibi konular da Hanbeli Mezhebi Eserleri kısaca aşağıdaki gibidir.

1. Kavaid.

Takıyyüddin İbn Teymiyye’nin el-kavaidü’l-fıkhiyye (nşr. Muhammed Hamid el-Fıki, kahire 1970), Necmeddin et-Tufi’nin el-kavaidü’s-suġra, el-kavaidü’l-kübra ve er-Riyazü’n-nevadir fi’l-eşbah ve’n-nežair, Ebü’l-Abbas Şerefeddin İbn kadi’l-Cebel’in el-kavaidü’l-fıkhiyye (Darü’l-kütübi’z-Zahiriyye, nr. 2754), İbn Receb’in el-kavaid fi’l-fıkhi’l-İslami (nşr. Muhammed Emin, kahire 1352/1933; nşr. Taha Abdürrauf Sa‘d, kahire 1392/1972), İbnü’l-Lehham lakabıyla meşhur Alaeddin Ali b. Abbas el-Ba‘li’nin el-kavaid (nşr. Eymen Salih Şa‘ban, kahire 1415/1994), İbnü’l-Mibred’in el-kavaidü’l-külliyye ve’d-davabitü’l-fıkhiyye (Darü’l-kütübi’z-Zahiriyye, nr. 3209, 3216) ve Muġni zevi’l-efham ani’l-kütübi’l-kesire fi’l-ahkam (kahire, ts.; nşr. Eşref b. Abdülmaksud, Riyad 1416/1995) adlı eserleri, Hanbeli mezhebinde temel hukuk kaideleri ve bunların çeşitli fıkıh konularına uygulanmasıyla ilgili geniş bir literatür meydana getirir. Aslen Hanefi mezhebine mensup olup Mekke’de Mahkemetü’ş-şer‘iyyeti’l-kübra’nın başkanlığını yapan Ahmed b. Abdullah el-kari’nin (ö. 1940) kavaid (Mecelletü’l-ahkami’ş-şeriyye ala mezhebi’l-İmam Ahmed b. hanbel, nşr. Abdülvehhab İbrahim Ebu Süleyman - Muhammed İbrahim Ahmed Ali, 1401/1981) adlı kitabı, Hanbeli doktrinindeki genel hukuk prensipleri konusunda modern bir çalışmadır.

2. Furuk

Fıkhi mesele veya kaideler arasındaki farkları inceleyen furuk kitaplarına diğer mezheplere oranla az olmakla beraber Hanbeliler’de de rastlanmaktadır. İbn Süneyne es-Samerri’nin (ö. 616/1219) el-Furuk ala mezhebi’l-İmam Ahmed b. hanbel (Darü’l-kütübi’z-Zahiriyye, Usulü’l-fıkh, nr. 2745; Leipzig Universitàts Bibliothek, nr. 389), Ebü’l-Abbas Ahmed b. Muhammed b. Halef el-Makdisi’nin el-Fusul ve’l-furuk, Takıyyüddin Abdurrahman ez-Züreyrani’nin izahu’d-delail fi’l-furuk beyne’l-mesail ve son dönem hukukçularından Abdurrahman b. Nasır es-Sa‘di’nin (ö. 1956) el-kavaid ve’l-usulü’l-camia (Riyad 1985) adlı eserleri bu alandaki önemli Hanbeli kaynaklarıdır.

3. İlm-i Hilaf

Fıkhi konuları mezhepler arası mukayeseli olarak ele alan ve bir yönüyle de mezhebin müdafaasını amaçlayan ilm-i hilaf sahasında Hanbeli literatürünün ilk örneği Gulamü’l-Hallal’in kitabü’l-hilaf maa’ş-Şafii adlı eseridir (İbn Ebu Ya‘la, II, 119-127). İbn Hamid’in, fıkıh meseleleriyle ilgili çeşitli alimlerin görüşlerini naklettiği kitabü’l-Cami fi’htilafi’l-fukaha adlı eserine Hanbeli kaynaklarında sıkça rastlanmaktadır. Ebu Ya‘la el-Ferra’nın et-Taliku’l-kebir fi’l-mesaili’l-hilafiyye beyne’l-eimme adlı kitabı bu sahanın temel eserlerindendir (on cilt olduğu rivayet edilen kitabın İstanbul’da Millet ktp., Feyzullah Efendi, nr. 695; kahire’de Darü’l-kütübi’l-Mısriyye, Fıkhü’l-Hanbeli, nr. 140’ta hac ve alışveriş konularını ihtiva eden IV. cildi bulunmaktadır). Bu konudaki en önemli çalışmaları ise mezhebin verimli müelliflerinden Ebü’l-Hattab el-kelvezani’nin el-hilafü’l-kebir (el-İntisar fi mesaili’l-kibar, “Babü’ŧ-ŧahare”, nşr. Süleyman Abdullah Süleyman el-Umeyr, Riyad 1407; “kitabü’s-salat”, nşr. İvaz Reca Füreyc el-Avfi, Riyad 1408; “kitabü’z-Zekat”, nşr. Abdülaziz b. Süleyman el-Baimi, Riyad 1407) ve el-hilafü’s-saġir (Ruusü’l-mesail) adlı eserlerinin oluşturduğu anlaşılmaktadır (Brockelmann, GAL Suppl., I, 687). Ayrıca Ebü’l-Vefa İbn Akil’in el-Müfredat, kadi Ebü’l-Hüseyin İbn Ebu Ya‘la’nın el-Müfredat fi’l-fıkh, Ebu Hazim İbn Ebu Ya‘la’nın kitabü’t-Tebsıra fi’l-hilaf, Ebü’l-Muzaffer İbn Hübeyre’nin el-izah ve’t-tebyin fi’htilafi’l-eimmeti’l-müctehidin, el-İşraf ala mezahibi’l-eşraf (kitabü’l-İcma ve’l-ihtilaf, Halep, ts.), Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzi’nin et-Tahkik fi ehadisi’l-hilaf (nşr. Mes‘ad Abdülhamid Muhammed es-Sa‘deni, I-II, Beyrut 1415/1994) ve el-İnsaf fi mesaili’l-hilaf, Ebü’l-Beka el-Ukberi’nin et-Talik fi mesaili’l-hilaf adlı eserleri, Hanbeli mezhebinin gelişimine büyük etkisi olan hilaf sahasına ait literatürü teşkil eder.

4. Cedel

Fıkhi ve kelami anlayışları sebebiyle İslam hukuk tarihinde diğer mezheplerle sürekli tartışma ve mücadele içinde bulunan Hanbeli alimleri, bu tartışmaların usul ve erkanından bahseden cedel ilmi sahasında da çeşitli kitaplar yazmışlardır. Ebü’l-Vefa İbn Akil’in kitabü’l-Cedel ala ŧarikati’l-fukaha adlı eseri (nşr. G. Makdisi, “Le livre de la dialectique d’Ibn ‘Aqil”, BÉO, XX [1967], s. 119-206) bu türün klasik bir örneğidir. Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzi’nin Telbisü İblis’i (nşr. Muhammed Münir ed-Dımaşki, kahire 1368/1948), Hanbeli mezhebinin temel diyalektik kitaplarından biri olarak kabul edilir. Öte yandan Ebü’l-Ferec Nasihüddin İbnü’l-Hanbeli’nin kitabü İstihraci’l-cidal mine’l-kurani’l-kerim (nşr. Zahir el-Elmai, Riyad 1981) özellikle kur’an’ın tartışma yöntemlerini incelemiştir. Necmeddin et-Tufi’nin Alemü’l-cezel fi ilmi’l-cidal’i de (nşr. Wolfhart Heinrichs, Wiesbaden 1987) bu ilmin temel kitaplarından biridir.

5. el-Ahkamü’s-sultaniyye

Devletin esas teşkilat ve idaresiyle ilgili olarak İbn Batta’nın Meseletü’l-hal (el-hal ve ibŧalü’l-hile, nşr. Muhammed Hamid el-Fıki, kahire 1349/1931) adlı eseri ilk kaynaklardan sayılır. Ancak bu konuda Ebu Ya‘la el-Ferra’nın el-Ahkamü’s-sulŧaniyye’si (nşr. Muhammed Hamid el-Fıki, kahire 1357/1938; Beyrut 1403/1983; nşr. Muhammed Abdülkadir Ebu Faris, Beyrut 1403/1983), yalnızca Hanbeli mezhebinde değil bu alandaki bütün İslam hukuk literatüründe müstesna bir mevkiye sahiptir. Öte yandan İbn Teymiyye’nin es-Siyasetü’ş-şeriyye fi ıslahi’r-rai ve’r-raiyye’si de (Bombay 1306; kahire 1322, 1969; nşr. Sami en-Neşşar - Ahmed Zeki Atıyye, kahire 1951, 1971) Ebu Ya‘la el-Ferra’nın eseri gibi İslam hukukunun anayasa, idare, maliye ve ceza ile ilgili çeşitli hükümlerini kapsamakta olup Türkçe’ye ve Fransızca’ya tercüme edilmiştir. İbn Teymiyye’nin bu eserdeki fikirlerine dayanarak öğrencisi İbn kayyim el-Cevziyye’nin yazdığı eŧ-Ŧuruku’l-hükmiyye fi’s-siyaseti’ş-şeriyye (nşr. Muhammed Hamid el-Fıki, Beyrut, ts.) özellikle ispat teorisi konusunda yoğunlaşmıştır. Yine İbn kayyim’in gayri müslimlerin İslam toplumundaki hakları ve sorumluluklarıyla ilgili Ahkamü ehli’z-zimme’si (nşr. Subhi es-Salih, I-II, Beyrut 1961, 1983) kamu hukuku alanındaki önemli eserlerden biridir.

6. Hisbe

kur’an ve Sünnet’teki hukuki ve ahlaki hükümlerin fertlerin şahsi hayatlarında olduğu gibi içtimai hayatta da uygulanmasına büyük önem veren Hanbeliler özellikle bid‘atlarla mücadele, emir bi’l-ma‘ruf ve nehiy ani’l-münker gibi konularda bazan ifrata varacak derecede titizlik göstermişlerdir. Hisbe türünün klasik kitabı ise İbn Teymiyye’nin el-hisbe fi’l-İslam adlı eseridir (nşr. Abdülaziz Rebah, Dımaşk 1387/1967). İbn Teymiyye bu eserinde velayetin tanımını, amacını ve velayet çeşitlerini, muhtesibin velayetini ve görevlerini, emir bi’l-ma‘ruf ve nehiy ani’l-münkerle ilgili konuları inceler.

7. Mali Hukuk

Devletin gelir ve giderleri konusunda İslam hukuk tarihinde gelişen haraç literatürü içerisinde İbn Receb’in el-İstihrac li-ahkami’l-harac adlı eseri (nşr. Abdullah es-Sıddik, kahire 1352/1934; Beyrut 1399/1979, 1982, 1985, nşr. Cündi Mahmud al-i Sebhan el-Heyti, Riyad 1409/1989) önemli bir yere sahiptir. İbn Receb bu kitapta haraç vergisiyle ilgili bütün konuları sahabe, tabiin, dört mezhep imamı ve başta İbn Teymiyye olmak üzere çeşitli alimlerin görüşleri ışığında ayrıntılı bir şekilde ele alır.

8. Feraiz

Ebü’l-Hattab el-kelvezani’nin et-Tehzib fi’l-feraiz (Brockelmann, GAL Suppl., I, 687), İbnü’l-Cevzi’nin es-Sırrü’l-masun fi’l-feraiz, İbn Süneyne es-Samerri’nin el-Büstan (İbn Receb, ez-zeyl, II, 121-122), Ebü’l-Beka el-Ukberi’nin en-Nahiz fi ilmi’l-feraiz ve Bulġatü’r-raid fi ilmi’l-feraiz adlı eserleri miras hukukuyla ilgili Hanbeli literatürünü meydana getirir.



Yazar Hakkında

  • @Dünya Dinleri

    @Dünya Dinleri

    Bırakın Fikirleriniz Özgür Kalsın ! https://www.alternatifforum.org

    Dunyadinleri.Com Yöneticisi

Dünya Dinleri